V. Murat Tulga: TEK ADAM SİSTEMİNDEN DEMOKRASİYE DÖNÜŞ ADIMLARI… MACARİSTAN DERSLERİ
Macaristan’da sağ popülist lider Viktor Orban’ın 16 yıllık siyasi iktidarı, 12 Nisan 2026’da yapılan seçimlerdeki ağır yenilgiyle sona erdi. Orban sonrası yeni lider Tisza Partisi Başkanı Peter Magyar oldu. Seçimlerde mecliste üçte ikilik çoğunluğu elde eden Magyar, Başbakanlık görevini Orban’dan devraldı. Bu sonuç, basit bir iktidar değişiminin ötesinde “Orbanizm” olarak adlandırılan illiberal demokrasi modelinin terk edilmesi anlamı da taşıyordu.
Neydi bu Orbanizm?
Orbanizm, Macaristan’da 16 yıl boyunca halkın desteği ile uzun bir süre hüküm sürdü.
Bunun birçok nedeni vardı: Göç karşıtlığı, ulusal egemenlik tezi ve Avrupa Birliği’ne (AB) karşı daha bağımsız politika izlemesi, geleneksel değerler ve muhafazakârlığa ağırlık vermesi. Bunların yanı sıra ailelere yönelik teşviklerin artırılması, enerji fiyatlarını düşürücü politikalar izlenmesi, görece istikrarlı ekonomik büyüme sağlanmış olması Orbanizmin temelini oluşturdu.
Orbánizm kırsal kesimden güçlü destek sağladı.
Kısaca popülizm Macaristan’da iyi iş çıkardı ve Orban’a uzun soluklu bir iktidar yürüyüşü getirdi.
Bu yürüyüş, Macaristan’da demokrasi adına büyük bir geri gidiş ile sonlandı. Medya, hukuk, ekonomi ve insan hakları ciddi yara aldı. Yolsuzluklar arttı, devletin kaynakları birkaç yandaşa peşkeş çekildi, ekonomi hasar gördü.
Orban’ın baskıcı medya politikaları sonucunda, Sınır Tanımayan Gazeteciler örgütünün basın özgürlüğü endeksinde 2010’da 23’üncü sırada yer alan Macaristan, 2026’da 74’üncü sıraya geriledi. Sadece bu konuda değil, Macaristan, 2010’dan 2026’ya uzanan yıllarda demokrasi endeksinde, 35nci sıralardan 60lı sıralara, yolsuzluk endeksinde de 50li sıralardan 80li sıralara doğru düşüş yaşadı. Macaristan, AB üyesi olmasına karşın hibrit rejimli (seçimli otokrasi) olarak nitelendirilen ülkeler arasına girdi ve özgür olmayan ülke olarak nitelendirilir oldu.
Ekonomi de durum her yıl daha kötüye gitti[1]. Orbán’ın inşa ettiği model, kısa vadede siyasal istikrar sağlasa da uzun vadede ciddi maliyetler üretti. Avrupa Birliği ile gerilen ilişkiler nedeniyle fonların dondurulması, Macaristan ekonomisinin önemli bir dış kaynaktan mahrum kalmasına yol açtı. Aynı dönemde, kamu ihaleleri ve devlet bağlantıları üzerinden büyüyen bir iş çevresi oluştu; ekonomide rekabetten çok yandaş bir yapı öne çıktı.
Yeni Başbakan Magyar, 16 yıl sonunda böyle bir mirası devralarak Başbakanlık koltuğuna oturdu. Sonuç taşların tekrardan yerine oturtulmasını ve Orban’ın sadakate dayalı sisteminin raya sokulmasını gerektiriyordu.
Bu noktadan sonra “Macaristan’da neler oldu, Magyar ne yapıyor?” Şimdi bu sorulara odaklanalım…
Magyar Hükümeti, Macaristan parlamentosunun ilk toplantısında yemin ederek göreve başladı. Magyar resmen başbakanlık görevine başlamadan önce yemin gününü “Sistem Değişimi Bayramı” ilan etti[2].
Öncelikle Peter Magyar, Orban dönemi başbakanlık ofisinin yerini değiştirdi[3]. Orban’ın ofis olarak kendisine tahsis ettiği Budapeşte’deki Budin Kalesi içinde yer alan saraydan, meclis yakınlarındaki bakanlık binalarından birine taşınmasına karar verdi[4].
İlk adımlardan biri olarak bir “Yolsuzlukla Mücadele Kurumunun” yanı sıra hukuksuz biçimde Orban’a yakın isimlere aktarılan devlet kaynaklarının geri alınmasını sağlayacak bir “Mal Varlığı Geri Kazanım Kurumu” oluşturulması adımı atıldı[5]. European Anti-Fraud Office(Avrupa Yolsuzlukla Mücadele Ofisi) OLAF’a üyelik için başvurulacağı ilan edildi.
Bu niçin yapıldı? Çünkü AB fonlarında yolsuzluğun takriben üç milyar Euro olduğu tahmin ediliyor. Diğer taraftan New York Times Orbán çevresindeki on iki iş insanının son on beş yılda edindikleri servetin ülkenin gayrisafi millî hasılasının beşte birine denk olduğunu iddia etmiş, Financial Times ise son on altı yılda kamu ihalelerinin kimlerin tekeline ve ne oranda bırakıldığını ortaya koyan verileri detaylarıyla yayımlamıştı[6].
Bu kapsamda, Hükümetin gündemindeki en dikkat çekici düzenlemelerden birini servet vergisi düzenlemesi oluşturdu. Maliye Bakanı András Kármán’ın 5 Haziran 2026’da ayrıntılarını açıklaması beklenen plan kapsamında, belirli bir seviyenin üzerindeki servetlerden yıllık vergi alınması öngörülüyor.
Siyasi ekonomist Zoltán Pogátsa’nın yaptığı araştırmaya göre, Macaristan’ın en zengin 50 kişisinden 38’i servetlerini doğrudan ya da dolaylı olarak Orbán dönemindeki kamu projeleri sayesinde büyüttü. Hükümet, servet vergisini bu sistemin yarattığı gelir eşitsizliğini azaltacak bir araç olarak yasalaştırıyor[7].
Seçimler öncesi Magyar, yandaş medyayı “yalan fabrikası” diye nitelendirerek basın özgürlüğünü yeniden tesis etme, yeni bir medya yasası ve yeni bir basın kurumu oluşturma vaadinde bulunmuştu. Bu kapsamda yandaş medyadan kurtulma seferberliği başlatıldı. Neşter vurulmaya başlandı, buna ilave olarak bazı yanar dönerler kendileri neştersiz olarak döndüler.
Macaristan’ın en popüler televizyon kanalı, Orban’ın en büyük destekçilerinden TV2, seçimler sonrasında Haber Müdürünü kovdu ve ona bağlı haber programını yayından kaldırdı. Kanalın sahibi iş adamı Miklos Vaszily, Macar “444.hu” haber portalına verdiği demeçte haber programının “marka erozyonu” nedeniyle yayından kaldırıldığını belirtti.
Yine Orban yanlısı Index haber sitesinde de Genel Yayın Yönetmeni işten çıkarıldı. Site, Magyar’ın gizli vergi artışı planını ortaya çıkardığını iddia eden bir belge yayımlamış, bu sahte belge, Orban’ın seçim kampanyalarında kullandığı temel ögelerden birini oluşturmuştu. Site, sonradan bu belgenin doğruyu yansıtmadığını kabul etmek zorunda kalmıştı. Index, belgeyi kimin oluşturduğu konusunda ise bilgi vermedi.
Macaristan’da iktidar değişimi sosyal medyaya da hızla yansıdı. Orban yanlısı genç fenomenlerden oluşan ve “Megafon” diye adlandırılan grubun Facebook’ta paylaştığı kısa videoların sayısı, seçimlerin ardından hızla azaldı.
Seçimlerin ardından devlet televizyonu M1’in akşam haberlerinde de hızlı bir değişim göze çarptı. Seçimler öncesinde Orban yanlısı ve muhalefeti olumsuz yansıtan yayınlarıyla bilinen kanalda seçimler sonrasındaki hafta farklı seslere yer verilmesi ve daha dengeli bir habercilik yapılması dikkat çekti. Başbakan seçilen Magyar’ın birden devlet radyosuna ve devlet televizyonuna davet edilmesi de dikkatlerden kaçmadı. Magyar, yayında gazetecilerle tartışmaya girdi, niye daha önce davet edilmediğini sorarak sitem etti[8].
Siyaset mekanizması ve kurumlarının da hizaya getirilmesi gerekiyordu. Demokratik işleyiş ve denetleme mekanizmalarını geri getireceklerini belirten Magyar, Cumhurbaşkanı Tamas Sulyok’u (Orban’ın çok yakın bir arkadaşıdır.) hükümeti kurma görevini verdikten hemen sonra istifaya çağırdı[9]. Aynı mesajı Viktor Orban tarafından atanan diğer üst düzey yetkililere de gönderen Magyar şunları söyledi: “Cumhurbaşkanını, kazanan tarafa hükümeti kurma görevini vermeye ve ardından istifa etmeye çağırıyorum. Son 16 yıldır iktidarda olan tüm (Orban) kuklalarını da aynısını yapmaya davet ediyorum. Gitsinler, terk etsinler. Biz onları göndermeden kendileri gitsin.”
Magyar’ın hedefindeki isimler arasında Cumhurbaşkanının yanında Yargıtay, Adli Ofis, Anayasa Mahkemesi, Sayıştay, Rekabet Kurumu ve medya denetleme kurumu başkanları da yer almaktaydı[10].
Magyar, Cumhurbaşkanı Sulyok için “Macar ulusunun birliğini temsil etmeye layık değildir.” dedi ve seçim zaferinin ardından onu görevden alacağını söyledi. Daha sonra Sulyok’a istifa etmesi için 31 Mayıs 2026’ya kadar süre verdi[11]. Ancak Sulyok, beş yıllık görev süresini tamamlamak istediğini belirterek istifa etmeyi reddetti. Magyar, Sulyok’un istifa etmemesi halinde Partisi milletvekillerini gerekli yasal düzenlemeler konusunda bilgilendireceğini ve süreci derhal başlatacağını söyledi. Başbakan, Sulyok’u görevden almak için anayasa ve ilgili yasaların değiştirileceğini belirtti. Magyar’a göre bu süreç yaklaşık bir ay sürebilir. Yapılması planlanan düzenlemelerin yalnızca Sulyok’u değil, Orban döneminde kritik noktalara getirilen diğer isimleri de kapsaması bekleniyor. Magyar, bu düzenlemelerin “hukukun üstünlüğü ve demokrasiyi yıkmaya katılan tüm kuklaların görevden alınmasını” sağlayacağını söyledi.
Macaristan Başbakanı Peter Magyar, Viktor Orban döneminde ayrılma için karar alınan Uluslararası Ceza Mahkemesi’nden ayrılma niyetini geri çektiklerini duyurdu[12].
Kısaca Macaristan’da tek adamın yıkımı onarılmaya ve bozulan fabrika ayarlarına tekrar dönüşüm sancısı yaşanıyor. Peki bu kolay mı?
Magyar’ın önündeki en büyük sınav, 16 yıl boyunca devletin hemen her kademesine yerleşmiş olan eski iktidar ağlarını dönüştürmek olacak. Hukukun üstünlüğünü sağlamak, kurumları yeniden bağımsız hale getirmek için yalnızca siyasi irade yeterli değil. Zaman ve toplumsal destek de gerekiyor.
[1] https://www.mahfiegilmez.com/2026/04/macaristanda-ne-oldu.html
[3] https://www.odatv.com/dunya/macaristanda-peter-magyar-basbakanlik-binasini-tasiyor-120143533
[4] https://www.bbc.com/turkce/articles/c3v6y112qxeo
[5] https://www.dw.com/tr/ Macaristan’da Orban sonrası Magyar dönemi başlıyor
[6] https://birikimdergisi.com/haftalik/12427/orban-sonrasi-baslarken-imkanlar-ve-zorluklar
[7] https://gdh.digital/haber/macaristanda-magyar-hukumeti-servet-vergisi-hazirliginda-vyo8u3qtdh
[10] https://www.dw.com/tr/magyar-macaristan%C4%B1-hep-birlikte-kurtard%C4%B1k/a-76758685
[12] https://www.haberler.com/guncel/macaristan-ucm-den-ayrilma-kararini-geri-cekti-19873899-haberi/
- -
Veli Murat TULGA, Emekli bir subaydır. 27 Mayistan Balyoza, Hadimkoy’den Kumpasa Karşı Komutan Mektupları, Subayı Öldürmek adlı kitaplari vardir.
==========================
- - - - - - - - - - - - -
a45UyF587661
- - - - - - - - - - - - -
| Gruba mesaj göndermek icin | : | ozgur-gundem@googlegroups.com |
| Gruba uye olmak icin | : | ozgur-gundem+subscribe@googlegroups.com |
| Grup kurucusuna yazmak icin | : | 0raj.p0yraz@neomailbox.net / oraj.poyraz@openmail.cc |
| Grup Sayfamiz | : | https://groups.google.com/g/ozgur-gundem/ |
| Arzu ederseniz bloğuma da göz atabilirsiniz | : | http://orajpoyraz.blogspot.com/ |
| Eposta adresleri (Derdiniz varsa buradan ulaşın.) |
: |
Oraj.Poyraz@erkin.cc 0raj.p0yraz@neomailbox.net oraj.poyraz@openmail.cc |
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder