Öğrenmiş...
Ama neyi öğrenmiş.
Bu işin çok zor olduğunu.
Saygılar
Oraj POYRAZ
L2fSIJNoA0xfSNxA
--------------
Amerika Birleşik Devletleri, 1980‘lerde ‘Tanker Savaşı’ sırasında mayınlı Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemileri nasıl koruyacağını öğrendi.
Fortune | Jon Gambrell, The Associated Press 24.04.2026
Basra Körfezi sularında yüzen deniz mayınları, petrol tankerlerini tehdit ediyor. İran’ın sürat tekneleri Hürmüz Boğazı’nda gemileri makineli tüfek ateşiyle tarıyor. Ve Amerika Birleşik Devletleri tam da bu çatışmanın ortasında.
Bu, İran ile ABD arasında şu anki, kırılgan bir ateşkesle durdurulan çatışma değil. Bunun yerine, İran’ın 1980’lerde Irak’la olan savaşında gemileri hedef aldığı ve ABD savaş gemilerinin Kuveyt tankerlerine eşlik ederek ham petrolün küresel pazara akışını sağladığı "Tanker Savaşı".
ABD, bu modeli şimdi de takip edebilir ve dünyanın ticareti yapılan petrol ve doğalgazının %20’sinin barış zamanında geçtiği boğazdan geçen gemileri korumak için daha agresif hale gelebilir. Son yıllarda Kızıldeniz’de saldırıya uğrayan gemilere daha sınırlı bir şekilde eşlik etti ve Başkan Donald Trump bu hafta ABD ordusuna küçük İran teknelerini "vur ve öldür" emri verdiğini söyledi.
Ancak Hürmüz Boğazı’nda refakat sağlamak o kadar kolay olmazdı. Askeri teknoloji "Tanker Savaşı"ndan bu yana ilerledi. ABD, bu savaşta 1980’lerdeki gibi net ve dar hedefler belirlemedi. Ve artık bir savaş tarafı olduğu göz önüne alındığında, uluslararası nakliyecilerin Amerikan Donanması refakatine rağmen kendilerini güvende hissedecekleri de belli değil.
>>Küçük tekneler, büyük sorunlar
ABD Donanması, İran’ın paramiliter Devrim Muhafızları’nın kullandığı küçük tekne taktiklerine uzun zamandır aşinadır. Devrim Muhafızları, askeri gemilere erişimini engelleyen uluslararası yaptırımlara uyum sağlamak için daha küçük sivil gemileri askeri amaçlarla kullanmaktadır.
Yıllardır, Devrim Muhafızları, Amerikan uçak gemileri boğazdan geçerken onları takip etmek için küçük ticari balıkçı tekneleri büyüklüğünde gemiler kullanmaktadır. Çoğunun üzerinde Sovyet döneminden kalma ağır makineli tüfekler ve tepelerinde küçük bir roketatar bulunmaktadır.
İran, bu küçük tekneleri kullanarak bu hafta iki kargo gemisine el koydu. Devrim Muhafızları tarafından yayınlanan bir video, devriye botlarındaki güçlerinin devasa konteyner gemilerinin yanında ne kadar küçük kaldığını gösterdi. Muhafızlar kargo gemilerine ateş açtı, ardından saldırı tüfekleriyle gemilere baskın düzenledi.
Propaganda değerlerinin ötesinde, bu ele geçirmeler, ABD ve İsrail ile savaşın neredeyse sekizinci haftasında, Amerikan Donanması’nın İran kıyılarına abluka uyguladığı bir dönemde, Devrim Muhafızlarının sınırlı kaynakları kullanarak boğazı etkili bir şekilde kapatabileceğini ve küresel ekonomiyi rehin alabileceğini gösterdi.
>>“Tanker Savaşı”
“Tanker Savaşı”, 1980’lerde Irak ve İran arasında yaşanan sekiz yıllık şiddetli savaştan doğdu.
Irak ilk olarak Basra Körfezi’ndeki İran petrol altyapısını ve tankerlerini hedef aldı. İran sonunda bölgedeki gemilere karşı, mayın döşeme de dahil olmak üzere, kendi koordineli kampanyasıyla karşılık verdi.
ABD Deniz Enstitüsü’ne göre, Irak nihayetinde İran’ın 168 gemisine karşılık 280’den fazla gemiye saldırdı. Ancak İran’ın mayın kullanımı bölgede büyük yıkıma neden oldu.
Irak diktatörü Saddam Hüseyin’i istihbarat, silah ve diğer yardımlarla destekleyen ABD, "Ciddi İrade Operasyonu"nu başlattı ve Amerikan bayrağı altında yeniden düzenlenmiş Kuveyt petrol tankerlerine eşlik etmeye başladı.
Bu, tehlikesiz değildi. Operasyonun başlangıcında, Kuveyt süper tankeri Bridgeton, ABD eşliği altındayken bir mayına çarptı. USS Stark’a yapılan bir Irak füze saldırısı 37 denizciyi öldürürken, USS Samuel B. Roberts’a yapılan bir İran mayın saldırısı 10 kişiyi yaraladı. ABD ayrıca bir ticari yolcu uçağını savaş uçağı sanarak düşürdü ve İran Hava Yolları 655 sefer sayılı uçaktaki 290 kişinin tamamı öldü.
>>Kolay bir çıkış yolu yok
Zorluklara rağmen, "Tanker savaşı" operasyonu başarılı oldu ve ABD Donanması gemileri bölgeden yaklaşık 70 konvoya eşlik etti.
Ancak bunu bugün tekrarlamak zor olurdu.
ABD, İran’ın aşamayacağı bir kordon oluşturabileceğini garanti etmek zorunda kalacak; bu da oldukça zor bir iş, çünkü İran’ın tek bir füzesi, insansız hava aracı veya botla yapacağı saldırı, boğazda şu anda var olan korkuyu geri getirecektir.
Risk istihbarat şirketi Verisk Maplecroft‘tan analist Torbjorn Soltvedt, "Bence bunu ‘Tanker Savaşı’ ile karşılaştırsak bile, özellikle asimetrik tarafta askeri teknolojinin evrimi açısından, bir su yolunu güvence altına almak o zamana göre çok daha zor," dedi.
"Bir tür anlaşma olmadığı veya ABD, İran’ın hızlı botlar, insansız hava araçları ve kısa menzilli füzeler fırlatma yeteneğini önemli ölçüde kısıtlamadığı sürece, bu sorun çözümsüz kalacaktır."
Bu, Avrupa ülkelerinin, Trump’ın baskısına rağmen, savaş bitene kadar gemilere eşlik etme görevine katılmayacaklarını söylemelerinin nedenlerinden biridir.
Eski ABD diplomatı ve deniz subayı Tom Duffy’ye göre, Reagan yönetimi Soğuk Savaş operasyonunda daha dar ve net hedeflere sahipti; örneğin boğazı açık tutmak gibi.
"Buna karşılık, (şimdi) Amerikan hedefleri, rejim değişikliğinden her türlü maksimalist hedefe kadar bir tür kaleydoskop gibi oldu," diyor yakın zamanda "Körfez’de Tanker Savaşı" adlı bir kitap yayınlayan Duffy.
Son yıllarda, ABD Donanması, Yemen’deki İran destekli Husi isyancılarının saldırılarından korumak için Kızıldeniz koridorundan geçen gemilere sınırlı sayıda refakat hizmeti sundu. Ancak Donanma, ABD bayraklı gemilere veya Amerikan hükümeti için malzeme taşıyan gemilere odaklandı.
Bu operasyonlarda Donanma, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana denizde en yoğun çatışmayla karşı karşıya kaldı. Hürmüz Boğazı’ndan geçişi güvenli hale getirmek için güç kullanılması da benzer şekilde yoğun bir mücadeleye yol açabilir.
Duffy, Trump yönetiminin bu mücadeleyi isteyip istemediğinin bile net olmadığını belirtti.
"Bu hafta Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, ABD ve İsrail gemilerine saldırılmadığı için ateşkesin tehlikede olmadığı söylendi. Bu temel bir değişim," dedi. "Bu, yüzyıllardır süregelen ABD uygulamalarının ve deniz özgürlüğünün gerekliliği hakkındaki açıklamalarının ötesine geçiyor."
___
EDİTÖRÜN NOTU — Associated Press‘in Körfez ve İran haber direktörü Jon Gambrell, 2006’da AP’ye katıldığından beri Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinin her birinden, İran’dan ve Ortadoğu’nun diğer bölgelerinden ve dünyanın dört bir yanından haberler yaptı.
Bu haber ilk olarak Fortune.com’da yayınlanmıştır.
https://fortune.com/2026/04/24/america-learned-how-to-guard-ships-going-through-the-mined-strait-of-hormuz-in-the-1980s-during-the-tanker-war/
- - - - - - - - - - - - -
a45UyF587661
- - - - - - - - - - - - -
