1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi), Osmanlı İmparatorluğu'nun yenilgisiyle sonuçlanmış, Rus orduları İstanbul'un hemen dışına kadar ilerleyerek Ayastefanos'a (Yeşilköy) ulaşmıştır.

Uzun süren görüşmelerin ardından yapı, Rusların savaş sırasında ulaştıkları en ileri nokta olan Ayastefanos yerine, bugünkü Şenlikköy (Kalitarya) mevkiinde inşa edilmiştir.
İnşasına 1890'lı yıllarda başlanan ve 1898'de tamamlanan yapı, yalnızca bir anıt değil; kemik mahzenleri, şapel ve dinî bölümler içeren bir mezar-kilise kompleksi olarak tasarlanmıştır.
Taslakları Rusya'nın İstanbul'daki askerî ataşesi Albay Peçkov tarafından hazırlanan anıt, Rus mimar Bozarov tarafından uygulanmıştır.
Osmanlı resmî belgelerinde yapıdan "Rus mezarlığı", "Rus kilisesi" ve "Rus manastırı" gibi adlarla söz edilmiştir.

I. Dünya Savaşı'nın başlaması ve Osmanlı Devleti'nin Rusya'ya savaş ilan etmesiyle birlikte, 93 Harbi'nin hatırasını taşıyan bu yapı siyasî ve askerî açıdan sakıncalı görülmüştür.
Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın emriyle Ayastefanos Rus Abidesi 14-Kasım-1914'te yıkılmıştır.
Yıkımdan önce çanı indirilerek Askerî Müze'ye gönderilmiş, yapı içindeki eşyalar resmî makamlara teslim edilmiş, dinî objeler Rus din görevlilerine verilmiştir.
Dinamit kullanılarak gerçekleştirilen yıkım birkaç ay içinde tamamlanmış, yapı tamamen ortadan kaldırılmıştır.

Yıkım süreci filme alınmış ve bu kayıt Türk sinema tarihinin ilk belgesel çalışması olarak kabul edilmiş olsa da, söz konusu film günümüze ulaşmamış ve kayıp kabul edilmektedir.

Oraj POYRAZ(0raj.p0yraz@neomailbox.net)
           L2fSIJNoA0xfSNxA  

---