Oraj POYRAZ Hoş geldiniz!...: LOZAN GÖRÜŞMELERİNİN KESİLMESİ DURUMUNDA, TÜRK ORDUSUNUN İTİLAF DEVLETLERİNE KARŞI ALMIŞ OLDUĞU ÇOK CİDDİ SAVAŞ HAZIRLIKLARI!

21 Ocak 2026 Çarşamba

LOZAN GÖRÜŞMELERİNİN KESİLMESİ DURUMUNDA, TÜRK ORDUSUNUN İTİLAF DEVLETLERİNE KARŞI ALMIŞ OLDUĞU ÇOK CİDDİ SAVAŞ HAZIRLIKLARI!

Bu önemli belgeler, Türk Kurtuluş Savaşı'nın diplomatik ve askeri açıdan en kritik dönemlerinden biri olan Lozan Konferansı sürecine (30-Aralık-1922) ait çok önemli bir askeri emirdir. Belgeler, Birinci Ordu Komutanlığı'ndan Garp ( Batı) Cephesi Komutanlığı'na hitaben yazılmıştır.

Bu önemli belgeler, Lozan görüşmelerinin kesilme ihtimaline karşı Türk ordusunun "B Planı"nı ortaya koymaktadır. 1922 yılının son günlerinde yazılan bu emirde, müttefik devletlerin (İngiliz, Fransız, İtalyan) İstanbul ve Boğazlar çevresindeki askeri varlığı tek tek dökülmüş ve ordunun olası bir çatışma için nasıl mevzileneceği belirlenmiştir. Belge, diplomatik masada elin güçlü tutulması için askeri hazırlığın ne kadar titiz yapıldığını göstermesi açısından tarihi bir vesikadır.

Belgelere baktığımızda, Türk tarafının sadece askeri bir zaferle yetinmediğini, tam bağımsızlık için her an savaşa dönmeye hazır ve kararlı bir duruş sergilediğini görüyoruz. Özellikle müttefik kuvvetlerin (İngilizlerin 16, Fransızların 6, İtalyanların 3 savaş gemisi gibi) detaylı dökümü, istihbarat ağının o dönemde ne kadar aktif çalıştığını kanıtlıyor. Ayrıca ordunun yerleşim planındaki değişiklikler (Yarımca, İzmit, Sapanca hattı), İstanbul'u gerekirse savaşarak geri alma niyetinin ne kadar ciddi olduğunu ortaya koyuyor. Bu, "Ya istiklal ya ölüm" parolasının masadaki yansımasıdır.

BELGELERİN GÜNÜMÜZ TÜRKÇESİ:

VESİKA NO: 1510

Birinci Ordu 30/12/38 (1922) 31 Vuruldu (Kayıt No)

Garp (Batı) Cephesi Komutanlığına

30/12/38 tarihli ve 6200 numaralı harekat emridir.

Ordu Emri: Numara 10.

1. Lozan Konferansı'nda müttefik hükümetlerin görüşleriyle hükümetimiz görüşleri arasında bir uzlaşma imkanı olmadığı ve müzakerelerin her an kesilme ihtimali bulunduğu; Dışişleri Vekaleti'nin (Dışişleri Bakanlığı) işaretine dayanarak Genelkurmay Başkanlığı ve Garp Cephesi Komutanlığı tarafından bildirilmiştir. Tam bir haklılıkla kutsal dini ve milli amaçlarımızın ve vatanımızın meşru hedeflerinin elde edilmesi için ordu her an harekete hazır bulunacaktır.

2. Son alınan bilgilere göre İstanbul bölgesinde ve boğazların her iki yakasında müttefik kuvvetlerin miktarı aşağıdadır:

— İngilizlerin: 6 piyade taburu, 2 denizci taburu, 2 depo taburu, 5,5 sahra bataryası, altışar toplu 2 obüs bataryası, 1 süvari alayı, güçlü bir uçak filosu, 16 parça çeşitli savaş gemisi.

— Fransızların: 7 piyade taburu, 3 süvari bölüğü, 3 topçu taburu, 1 istihkam taburu, 14 uçak, 1 tank müfrezesi, 6 tank, 12 zırhlı otomobil, 6 parça savaş gemisi.

— İtalyanların: 2 piyade taburu, 3 parça savaş gemisi.

3. Ordumuzun ilk hedefi, 9 numaralı ordu emrinde bildirildiği şekilde İstanbul Boğazı'nı düşman birliklerinden ve gemilerinden temizlemek ve boğazı kapatmaktır. İkinci Ordu birlikleri aynı amaçla Çanakkale Boğazı bölgesine tahsis edilmiştir. İstanbul ve Trakya'daki kuvvetlerimiz aldıkları talimat dairesinde hareket edeceklerdir.

4. Ordu hazırlığının artırılması için ordu düzeninde aşağıda belirtilen değişiklikler yapılacaktır:

a. 3. Kolordu tümenlerinden birisini sınır hattı gerisinde, Denizli bölgesine yaklaştırmak şartıyla bütün birliğini Yarımca ile Tütün Çiftliği arasındaki dere ile Çabalar hattının batısına alacaktır.

b. 18. Tümen, bir alayı ile İzmit ve batısına; geri kalan kuvvetiyle Yarımca hariç olmak üzere 61. Tümen'in tahliye edeceği Derince bölgesine nakledilecektir.

c. 23. Tümen, 41. Tümen'in boşaltacağı Büyükderbent bölgesine gelecektir.

d. Dördüncü Kolordu şimdilik On Birinci Tümen'in mevcut durumunu koruyacak ve kolordunun diğer birlikleriyle Sapanca ile Mekece arasındaki bölgeye nakledilecektir. Adapazarı bölgesinde; Dördüncü Kolordu birlikleriyle lojistik sınır hattı Kalaycık köyü - Serdivan damları - Meşeli hattıdır. Bu hat söz konusu bölgeye aittir. Kolordu ile 23. Tümen arasındaki sınır Kürtler deresi - Hasancı hattıdır.

e. İzmit batısında bulunan ağır topçu alayı Hereke batısındaki Tavşancıl'a nakledilecek ve burada şimdilik yiyecek-içecek (iaşe) bakımı açısından Üçüncü Kolordu'ya bağlı bulunacaktır.

f. 3. Süvari Tümeni'nin durumunda bir değişiklik olmayacaktır.

g. Ordu emrine giren uçak bölüğü Afyon'dan gelerek, İzmit ile Büyükderbent arasında seçilecek uygun bir yere yerleşecektir.

5. Yeni konaklama yerlerinin boşaltılmasından önce birliklerin gelip izdihama (karışıklığa) yol açmaması için kolordular ve bağımsız tümenler birbirleriyle iletişim kurarak hareketlerini buna göre düzenleyecekler ve yürüyüş planlarını orduya bildireceklerdir.

6. Bu harekatın dikkat çekmeyecek şekilde icra edilmesi ve özellikle İzmit'in batısındaki bölgede gece yapılması lazımdır. Hayvanların korunması için toplarla cephaneler İstanbul posta treninden başka trenlerden faydalanılarak nakledilmeli; ancak topların üzerleri örtülerek ve top yüklü trenler gece yürütülerek bunların gözden saklanmasına özen gösterilmelidir. Gerekli vagonlar İzmit Hat Komiserliği'ne bildirilmelidir.

7. İzmit Deniz Komutanlığı deniz araçlarını harekete hazır bulundurmakla beraber, torpil (mayın) hattını en kısa sürede kurmak için hazırlığını tamamlayacak ve orduya haber verecektir.

8. Birlikler, yeni bölgelerindeki yolları ve bozuk köprüleri onaracak ve tamir edeceklerdir. 3. Kolordu, İzmit-Karayakuplu-Balçık yolunu tamir etmeye önem vermekle beraber, ağır topçu alayının Tavşancıl'dan Balçık'a gitmesi için yolları düzenletecektir.

9. 9 numaralı ordu emrinde bildirilen keşif ve bilgi toplama (istihbarat) faaliyetlerine önemle devam edilecektir.

10. Üçüncü Kolordu'nun iki tümeni ile ağır topçu alayı ve kolorduya bağlı birlikler; demiryolu ve deniz yoluyla sevk edilecek malzemelerle; diğer bir tümeni ise İzmit'ten Oruçlar'a sevk edilecek malzeme ile; süvari tümeni deniz yoluyla Şile'ye gönderilecek malzeme ve İzmit'ten Teke ambarına sevk edilecek erzak ile beslenecektir. Bağımsız tümenler ve Dördüncü Kolordu'nun malzemesi ve yiyeceği demiryolu ile nakledilecektir. İzmit'ten ileriye gönderilecek ekmeklerin zamanında sevki için Lojistik Bölge Müfettişliği hemen buna göre önlemleri alacaktır.

11. Ordu Karargahı İzmit'tedir.

12. 10 numaralı Ordu Emri; 3. Kolordu, 4. Kolordu, 18. ve 23. Tümenler ile Üçüncü Süvari Tümeni komutanlıklarına ve Lojistik Bölge Müfettişliği'ne bildirilmiş; ayrıca bilgi için Garp Cephesi Komutanlığı'na sunulmuş ve Ağır Topçu Alayı ile İzmit Deniz Komutanlığı'na özet olarak yazılmıştır.

1. Ordu Komutanı NURETTİN

Belgelere bakıldığında Türk ordusunun stratejik gizliliğe ve lojistik disipline verdiği önemi gözler önüne seriyor. Özellikle 6. maddede geçen, sevkiyatların dikkat çekmemesi için gece yapılması ve topların üzerinin örtülmesi talimatı, müttefiklerin (İngiliz, Fransız, İtalyan) hava ve kara gözetlemesine karşı alınan profesyonel bir önlemdir. Ayrıca, yolların ve köprülerin tamiri gibi istihkam faaliyetlerinin bizzat kolordulara verilmesi, ordunun sadece savaşmaya değil, bölgeyi hızla kontrol altına almaya hazırlandığını gösteriyor. Birinci Ordu Komutanı Nurettin Paşa imzalı bu emir, lojistiğin bir savaşın kazanılmasındaki hayati rolünü kanıtlar niteliktedir.

Yani anlaşılacağı üzere İngilizler, İstanbul ve Boğazlardan öyle keyfi keder ayrılmamıştır. Türk ordusunun savaşmayı göze aldığını ve ciddiyetini kesinlikle görmüşlerdir.